Dlaczego stroje szermiercze są białe?

Zastanawialiście się kiedyś nad tą kwestią? Czemu wyskakują w tych białych strojach i dziwnych maskach? Otóż maski to wiadoma sprawa. Względy bezpieczeństwa i ciężko tu znaleźć lepszy ochraniacz. Swoją drogą pierwsze maski były używane już w XVI wieku i są widoczne w traktacie Maira (o ile mnie pamięć nie myli). Ale dlaczego na biało?

Źródło obrazka

Kolor stroju często ma związek z wykonywaną czynnością - ksiądz na czarno, rzeźnik w białym fartuchu ze względów higenicznych, podobnie jak pielęgniarka. Chirurg na zielono, żeby... nie kojarzyć się z rzeźnikiem. Ale szermierze? Przecież nie muszą być nieskazitelnie czyści. O co więc chodzi?

Jak czyszczono kolczugę?

Zastanawialiście się kiedyś jak średniowieczni radzili sobie z rdzą? Nie mieli WD-40 ani innych szprejów i środków chemicznych. Również nie robili tego giermkowie, wbrew powszechnie panującej idiotycznej opinii obiegowej. Zatem jak?

Czyszczenie należało do najprostszych, ale żmudnych czynności. Zardzewiałą zbroję* wkładano do miękkiego pojemnika wypełnionego wiórkami z twardego drewna, które przy energicznym poruszaniu workiem i uderzaniu w niego prętem wykruszały rdzę. Usługa taka kosztowała zazwyczaj 1 grosz, nie wymagała bowiem angażowania wykwalifikowanej siły roboczej. Nieraz płacono więcej, jak na przykład w 1394 roku, kiedy wydatkowano aż 8 groszy, ale rachunek dotyczył kilku zbroi* królewskich.

*Jak widać podział na zbroje oraz pancerze (o którym pisałem przy okazji tutaj) jest tak bardzo umowny, że sam ojciec tego twierdzenia niezbyt się nim przejmuje.

Źródło:
Nadolski A. "Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350-1450" s. 239

Inny wymiar rekonstrukcji cz.2

Tydzień temu sporą furorę zrobił wpis pt."Inny wymiar rekonstrukcji". No to idąc za ciosem kolejna porcja rekonstrukcji scen z manuskryptów i obrazów.

List kozaków zaporoskich do sułtana Mehmeda IV

Swoją drogą bardzo ciekawa historia z tym listem, o której możecie przeczytać na Wikipedii.

Epicka śmierć Jana Luksemburskiego

Król Czech i Polski, Jan I Luksemburski zwany Ślepym, był niewątpliwie bardzo ciekawą postacią. Władzę w naszym kraju sprawował tytularnie i co ciekawe nie kolidowało to z koronacją Władysława Łokietka z racji rozbieżnie pojmowanej definicji Polski. W następnych latach Kazimierz Wielki odkupił prawa do korony. Ale o tym ciekawym zjawisku przeczytacie na wielu innych stronach poświęconych tej postaci. U mnie będzie jak zwykle niebanalnie.

 Jan chorował na oczy od 1337 roku. Na początku lat 40. XIV wieku choroba tak postąpiła, że był już praktycznie niewidomy. 12 lipca 1345 roku podczas oblegania Krakowa, Kazimierz Wielki wykorzystując chorobą Jana, miał rzucić mu wyzwanie na pojedynek rycerski. Miał on zastąpić bezsensowny rozlew chrześcijańskiej krwi poprzez pojedynek na kopie dowódców. Oczywiście wynik raczej nie był trudny do przewidzenia i rycerze (w tym też jak widać i ci najdostojniejsi) dość często starali się zagrać na ambicji i sprowokować drugą stronę. Król czeski nie dał się zrobić w bambuko i odpowiedział, że chętnie podejmie się wyzwania jak tylko Kazimierz Wielki się oślepi. Oczywiście do pojedynku nie doszło. 

Jan I Luksemburski

Jak zmarł: W 1346 roku aktywnie wspierał walkę króla Francji z Anglikami. Śmierć poniósł w bitwie pod Crecy, choć mógł się bez problemu uratować. Widząc (właściwie to słysząc) rozwój bitwy oraz maskarę francuskiego rycerstwa miał dostatecznie czasu by zbiec. Jednak odesłał swoje wojska, a sam (w towarzystwie jedynie najwierniejszej gwardii) zaszarżował na angielskich łuczników. Oczywiście z powodu jego choroby było to samobójstwo. Według podań w ostatniej bitwie był przywiązany do dwóch swoich rycerzy, którzy pomagali mu usiedzieć w siodle. Jego ostatnimi słowami miały być: "Nie będzie to, żeby czeski król z pola uciekał." 

Źródła:
Urban W. "Średniowieczni Najemnicy"
Piwowarczyk D."Poczet rycerzy polskich XIV i XV wieku"
http://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Luksemburski
http://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Cr%C3%A9cy


O innych ciekawych przypadkach śmierci możecie poczytać w tym temacie.

Aktualizacja: 02-10-2014

Jan Długosz - historia nieznana

Choć naszego najważniejszego kronikarza - Jana Długosza - wszyscy Polacy doskonale znają (przynajmniej z nazwiska) to o jego życiu mało kto może coś konkretnego powiedzieć. Poza tym, że żył w średniowieczu i pisał kroniki rzecz jasna. Dzisiaj kilka ciekawostek z życia prywatnego Jana Długosza.

Domniemany wizerunek Jana Długosza na fresku z końca XV wieku w Domu Długosza w Wiślicy

Jak rozpoznać fałszywego mistrza szermierki?

Chociaż lata mijają natura ludzka pozostaje niezmienna. Wielu z was by się zdziwiło jak bardzo podobni do nas byli ludzie 500 czy 1000 lat temu. Niby sprawa jasna, jednak gdy człowiek sobie to uświadamia doznaje pewnego rodzaju szoku. Ale co to ma wspólnego z szermierką? Otóż bardzo dużo...

Georg Paul Hönn o sposobach demaskowania fałszywych mistrzów

Łapy, myszy i uryna - koty w średniowiecznych manuskryptach

Dzisiaj tłumaczenie artykułu: "Paws, Pee and Mice: Cats among Medieval Manuscripts". Jako posiadacz dwóch wspomnianych bestii, z radością czytałem artykuł. Zapewne każdy właściciel takiego zwierza będzie miał niezłą frajdę. Tłumaczenie jak zwykle moje. Ani ładne ani wierne.

Źródło: archiwum Dubrovnik autor: EmirOFilipovic

Dzisiaj gościnny wpis od Thijs Porck, wykładowcy w Katedrze Kultury i Języka Angielskiego w Uniwerytecie Leiden.

W tym tygodniu Eryk [Dr F. Eryk Kwakkel, badacz średniowiecznych manuskryptów - przyp. mój] opublikował na twiterze kocie łapy w piętnastowiecznym manuskrypcie, które z prędkością światła przeleciały przez Facebook'a i Twitera, zyskując setki udostępnień i tysiące komentarzy.

Czy kobieta mogła być rycerzem?

Przeglądałem serwis io9.com i dzięki niemu dotarłem do artykułu: It’s Time to Retire “Boob Plate” Armor. Because It Would Kill You, czyli o tytułowym śmiercionośnym cycatym pancerzu. Przyznam się szczerze, że nigdy nie zastanawiałem się nad tą kwestią. Chociaż czepianie się bzdur zawartych w fantasy to jedno z moich ulubionych zajęć, tak temat tytułowego pancerza jakoś zawsze pozostał niezauważony.

Źródło: BNF Français 12559 Le Chevalier errant

Z radością przeczytałem artykuł. Okazało się, że jest całkiem sensownie uzasadnione, dlaczego taki pancerz jest niebezpieczny dla nosiciela (brzmi jak ze Stargate'a). Pomijając stereotypy, że pancerz jest ciężki, niewygodny i w ogóle be i fuj, to nadal warto odpowiedzieć sobie na pytanie: dlaczego kobiety nosiły "męskie" pancerze? Zainspirowało mnie to do poruszenia szerszego kontekstu jakim jest pytanie: czy kobiety były rycerzami?

Nieszczęsny przypadek śmierci John'a Chandos

W październiku wrzuciłem tekst o najgłupszych śmierciach w historii. Z racji otwartego charakteru tego wpisu (tzw. never-ending-story) będę go aktualizował jeśli znajdę jakiś ciekawy przypadek. Ostatnio znalazłem opis w książce "Średniowieczni Najemnicy", o której napiszę kilka słów po przeczytaniu lektury. Choć ten przypadek śmierci nie do końca wynika z głupoty, a bardziej a nieszczęśliwego zbiegu okoliczności to zdecydowałem się go wrzucić.

Wyobrażenie John'a Chandos KG z Bruges Garter Book, 1430/1440, BL Stowe 594

Najciekawsze śmierci w historii

Temat pierwotnie nazywał się "Najgłupsze śmierci w historii". Postanowiłem jednak zmienić tytuł, gdyż jest wiele ciekawych przypadków, które jednak nie wynikały z głupoty głównego bohatera.

Mimo, że nagrody Darwina są wręczane stosunkowo od niewielu lat, tak jeśli by je przyznawać za lata dawno minione to na pewno trafiły by do większości bohaterów dzisiejszego wpisu. Tak makabryczne, że aż śmieszne. A może odwrotnie? W każdym razie zaczynamy.

Aeschylus

Grecki pisarz sztuk około roku 500 p.n.e. Wiele historyków uważa go za ojca greckich tragedii.

Jak zmarł: Orzeł spuścił żółwia na jego głowę.

Według legendy, orły porywały żółwie wysoko nad ziemię, by je spuścić na kamienie, w celu wydobycia ich mięsa ze środka. Orzeł pomylił głowę Ajschylosa (był łysy) z kamieniem i spuścił na nią żółwia. Jak pech to pech.

Najstarsze alkohole na ziemi

Oryginalny artykuł "The Oldest Alcoholic Drinks on Earth" w języku angielskim na stronie io9.com. Tutaj znajdziecie moje tłumaczenie - ani ładne, ani wierne.

Najstarsze alkohole na ziemi

Źródło obrazka: Shutterstock/javarman

Artefakty historyczne, zwłaszcza te starsze, zawsze otoczone są aurą tajemniczości. Można dotknąć czegoś, czego używali ludzie setki lat temu. Jednak gdy owym artefaktem jest napój alkoholowy, leżakowany przez stulecia, to można dostać podwójnego zawrotu głowy. Artykuł ten jest o najstarszych trunkach świata, które wciąż można kupić i spożyć.

Szaleni przeciwko husarzom

Artykuł autorstwa dr Radosława Sikory ze strony kresy.pl. Sikora jest badaczem znanym w środowisku rekonstrukcyjnym (głównie skupionych na odtwarzaniu XVII wieku) specjalistą z dziedziny husarii oraz tematów powiązanych. Sam zresztą czynnie bierze udział w Ruchu Rycerskim. Zapraszam do tej ciekawej lektury.

Obserwujący zmagania rycerstwa polskiego z deli junakami Zygmunt Rożen, zwrócił się do głównodowodzącego, Mikołaja Mieleckiego, aby zezwolił mu i jego ludziom (około 50 kawalerzystów), włączyć się do walki. Mielecki zgodził się. Rożen rzucił się w najbardziej niebezpieczne miejsce - tam, gdzie stała czerwona chorągiew deli junaków.

Kupno szabli wg Michała Starzewskiego

Choć nie każdy jest zainteresowany szermierką, tak w ramach ciekawostki pozwolę sobie zacytować fragment traktatu Michała Starzewskiego, który dotyczy kupna szabli. I choć dzieło jest z XIX wieku, tak z całą pewnością dotyczy czasów wcześniejszych, w których szabli używano w boju.

Mity RR: #3 Mity bitwy pod Grunwaldem cz. 2

Dzisiaj zmierzymy się z kolejną porcją mitów dotyczących bitwy pod Grunwaldem. W poprzednim wpisie poruszyłem zagadnienia dotyczące: lokalizacji bitwy pod Grunwaldem, lekkich oddziałów litewskich oraz liczebności obu armii. O tym możecie poczytać tutaj. Dzisiaj zapraszam na drugą część.

Mity RR: #3 Mity bitwy pod Grunwaldem cz. 1

Wokół najbardziej znanej bitwy w historii Polski - bitwy pod Grunwaldem - narosło z czasem wiele mitów i legend. Większość z nich nie ma z rzeczywistością nic wspólnego i jest czystą fantazją. Mimo to ludzie bez zastanowienia są skłonni w nią uwierzyć. Dzisiaj zmierzymy mity z faktami.

Ze względu na obszerność tematu, podzielę go na (co najmniej) dwie części. Dla ułatwienia spis treści:

Bitwa pod Grunwaldem
Lekkozbrojna Litwa
Liczebność wojsk
Piechota pod grunwaldem i śmierć Wielkiego Mistrza
Sienkiewiczyzna, czyli jak "Krzyżacy mają się do historii"
Dwa nagie miecze

Zapraszam.

Woda i napoje

Woda jest obecnie jednym z najbardziej popularnych napojów. Jednak czy była nią w czasach gdy nie znano coca coli? Dedukcja podpowiada, że tak. Bo co niby mogli pić ludzie 500 lat temu, skoro nie było nawet kawy czy herbaty? Oj można się pomylić.

Siłacze

Siła zawsze była ceniona w naszej kulturze. Silne zwierzęta były ważnymi symbolami. Silni ludzie inspirowali i często tworzyli legendy. Ale jak naprawdę było z tymi siłaczami? Czy ludzie dawniej byli mocniejsi od nas? Czy dysponowali rzeczywiście mityczną potęgą? Zobaczcie sami.

Średniowieczna służba zdrowia

Zakon Szpitala Najświętszej Maryji Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie powstał głównie po to, by nieść pomoc pielgrzymom w Ziemi Świętej. Przynajmniej oficjalnie. Dlatego nie ma się co dziwić, że działalność szpitalna została przeniesiona wraz z Zakonem na nasze ziemie.

Jednym z ważniejszych krzyżackich ośrodków był Elbląg, gdzie rezydowali chirurdzy dysponujący odpowiednio przeszkolonym personelem knechtów-sanitariuszy. Również w armii Zakonu, na stu dziesięciu zbrojnych przypadał chirurg z pomocnikiem. Z tego wynika, że organizacja pomocy medycznej wiele się nie różni od współczesności.

Sezon kąpielowy tuż tuż...

Zima puściła (już chyba na dobre), więc pora przygotowywać się do kąpieli. Zanim napompujesz swoje kółko z kaczuszką wiedz, że coś się dzieje ekhm, miało być - że to wcale nie taki nowy nowy patent jakby się wydawało. Otóż, już w średniowieczu wiedzieli, że bez kaczuchy nie ma imprezy.

Również akwalung nie jest taki młody, jak podaje Wikipedia. Znany co najmniej od pierwszego ćwierćwiecza piętnastego wieku, czyli sporo przed da Vinci'm. O innych wynalazkach, które są przypisywane wielkiemu Leonardo, a nie są jego autorstwem poświęcę osobny wpis.

A tu fragment z rekonstrukcji takiego akwalungu. Co prawda w paskudnej jakości i bardzo wycięty z całości (o tym kiedy indziej), ale poglądowo dla ludzi małej wiary (albo wyobraźni) - powinno wystarczyć.

Dlaczego August II Sas miał przydomek Mocny?

Czy zastanawialiście się kiedyś na lekcji historii, skąd się właściwie wzięły przydomki naszych królów? Chrobry, Wielki, Mocny itp. Otóż, było podobnie jak dzisiaj. Większość wynika po prostu z wyglądu albo pewnych cech charakterystycznych. Na dzisiaj wygrzebałem ciekawostkę z encyklopedii Glogera o naszym królu, Auguście drugim Mocnym.